Noord-Korea in Gorinchem - Grand Tour 18

13 juli 2025 - Tentoonstelling in Museum Hendrick Hamel 

Ik geloof niet dat het toeval is dat de titel "Een veelbelovende ochtend" doet denken aan "Una giornata particolare" (Een bijzondere dag) van Ettore Scola. En eigenlijk is die vergelijking zo gek nog niet. De film speelt zich af tegen de achtergrond van een ontmoeting tussen Mussolini en Hitler. De Noord-Koreaanse schilderijen zijn doordrenkt met de utopie van de Grote Leider Kim Jong-un.

Het gaat hier om een tentoonstelling in museum Hendrick Hamel in Gorinchem. Een afgeleide van een eerdere tentoonstelling (2015) in het Drents Museum. 20 schilderijen uit een collectie van meer dan 100 van een privé-verzamelaar. En ik hou hier van.

 

 

"Vader en zoon". Mijnwerkers staan hoog in de hiërarchie van arbeiders. Het gaat hier ook om de solidariteit tussen arbeiders en een zoon die in de voetsporen van zijn vader treedt.

 

De schilderijen geven een door de staat geregisseerd beeld. Propaganda van de Kim Utopie. Thema's zijn: de Grote Leider, heroïsch verzet, het vruchtbare land, helden van de arbeid, Amerikaanse gruweldaden, verlangen naar hereniging, toekomst van de jeugd, industriële en wetenschappelijke vooruitgang, het leger als schild van de natie.

Het zal wel heel fout zijn maar ik vind dit fantastisch. Ook die heel precieze beschrijvingen bij elk schilderij. In Noord-Korea geen schilderijen met "zonder titel". Alles heeft een betekenis.
Linksboven: "Trots" een trotse verkeersagente belt haar collega's met het nieuws dat ze kaarten voor het nieuwjaarsconcert heeft. Kaarten voor culturele evenementen zijn een vorm van beloning.
Linksonder: "Encore" tijdens een troepentransport in de Koreaanse Oorlog hebben soldaten op het perron even tijd voor een sigaretje en wat geflirt met de conductrice.

De tentoonstelling stelt de vraag 'kan propaganda ook kunst zijn?' Nou wat mij betreft dus wel. De hier getoonde schilderijen zijn uit de periode 1960-2000 en geven een geïdealiseerd, paradijselijk land onder visionair leiderschap. De bevolking werkt aan welvaart en toekomst, iedereen lacht, iedereen blij. In de kunstgeschiedenis zijn zo vaak onrealistische geïdealiseerde scenes uitgebeeld.

De Koreaanse oorlog en de onstuitbare opmars van het volksleger naar de totale overwinning. Kinderen spelen op een vernielde Amerikaanse tank en schrijven patriottische leuzen. 

De scene met de jonge vrouw die op de kaart de opmars van het leger toont aan een militair, vertoont in alle opzichten gelijkenis met de Oostduitse Ingenieurin Jutta vom Alexanderplatz die ik vorig jaar in Bonn fotografeerde. Vrouwen in mannenberoepen, man-vrouw verhouding, vrouwen die alles kunnen bereiken, waar is het misgegaan? De Oostduitse heilstaat en de Utopie van Kim.

 

Het gaat om de schilderijen maar ik kom ook iets te weten over Hendrick Hamel, naar wie het museum is vernoemd. Hendrick Hamel (1630-1692) is geboren in Gorinchem, in de straat waar het museum nu is. Hij was bemanningslid van VOC schip De Sperwer dat in de wateren bij Korea te pletter sloeg op de rotsen. Samen met andere overlevenden van de schipbreuk werd hij 13 jaar gevangen gehouden in het land waarvan toen in Europa niets bekend was. Met zeven metgezellen wist hij in 1666 te ontsnappen. Hij schreef in opdracht van zijn VOC werkgevers een journaal over de schipbreuk, over de gevangenschap en het land Korea. Uitgegeven als boek werd het een groot succes en in vele talen vertaald. In Korea (Zuid-Korea nu) is Hendrick Hamel een beroemd figuur (volgens het museum net zo bekend als Guus Hiddink). Het museum gaat vooral over de Nederlands-Koreaanse betrekkingen, de cultuur, uitwisseling, geschiedenis, enz. Het journaal van Hendrick Hamel wordt nog steeds uitgegeven (in moderne taal).

 

Naschrift:
Een Hamel is een woord voor een gecastreerde ram. Die werden vaak gebruikt om een kudde bij elkaar te drijven. Ze kregen daarvoor een bel om hun nek gehangen. En wat is een hamel met een bel, precies, een belhamel. Soms kunnen dingen zo simpel zijn.

Deventer, meer dan koek en boeken ? toch ? - Grand Tour deel 17

Deventer is niet alleen koek en boekenmarkt. Tenminste, daar ging ik wel van uit. Ik wist lange tijd niet hoe ik Deventer moest typeren. Ik weet het nu nog niet. Er is niets eigens. Alles in Deventer kan je ook in andere plaatsen vinden. Dat hoeft niet perse fout of negatief te zijn. Deventer is alles door elkaar, oud en nieuw, mooi en lelijk. Rondom het historische centrum vooral stijlloze kantoorgebouwen die nergens op aansluiten. In het centrum veel plekken waar nieuwe invullingen gemaakt zijn tussen historische panden en dat gaat over het algemeen wel goed. Geen eenheid van stijl en al helemaal geen kleurplan. Wel eigen is een putdeksel dat door de hele binnenstad heen te vinden is. De openingen zijn letters en ik kan in de bovenste regel het woord DEVENTER herkennen, en de onderste regel ook maar dan op zijn kop. Daar tussenin weet ik niet. Wie helpt ? Misschien staat er niets en is het een vrij spel van letters.

 

Deventer heeft een stuk of vijf musea of pseudo-musea. Die ga ik niet allemaal aflopen want ik wil vooral iets van de stad zien. In het NS station begint het al met een 'langsloopmuseum'. Een etalage eigenlijk of is het vitrine? Een hobbyist toont hier zijn schaalmodellen van fantasie landschapjes.

EICAS

Het eerste echte kunstmuseum is het EICAS, in een oud schoolgebouw. Te zien zijn navolgers van de NUL-beweging. Maar eindeloos veel interessanter is de (gast)presentatie van galerie Blauwdruck in het souterrain. Het zijn jonge aankomende kunstenaars die aangesloten zijn bij deze galerie en nu hier een verkoopexpositie houden. Vooral werk dat gemaakt is met gevonden of gerecyclede materialen. Zo'n inspirerende sessie waardoor je meteen zelf aan de slag wil.

Geen schilderwerk maar opgebouwd uit draadjes gekleurd katoen

 Dit kan je ook doen met oude registratiekaartjes - een aaibaar papier-reliëf

Er zijn toch altijd weer mensen die iets leuks weten te bedenken. Dit gaat over iemand die workshops geeft met oude stencilmachines. Schijnt dat zelfs mensen uit het buitenland komen om kunst te maken door middel van stencillen. Ook leuk als groepsuitje, max 8 deelnemers tegelijk.

 

Geert Grote Huis

Het Geert Groote Huis is geheel gewijd aan het leven en werk van Deventenaar Geert Groote, grondlegger van de Moderne Devotie (14e eeuw). Piepklein museum met sterk moraliserend verhaal over religie, zonden, prostitutie, drankmisbruik, geweld, seks, gokken, losbandige jeugd, enz. Alleen voor liefhebbers, ik was er snel mee klaar.

Museum De Waag

Museum De Waag is eigenlijk het enige echte museum in Deventer, en zelfs dit is niet erg groot. Deventer is toch niet echt een museumstad.  

Op de begane grond de lopende wisseltentoonstelling Heavy Metal, over metaalambachten in Deventer: zilversmeden, brons- en tingieters. Niet heel uitgebreid, gelijk verdeeld over de drie ambachten, met daarbij informatie over drie families die in elk ambacht werkzaam waren. Mijn interesse ging vooral uit naar het zilver, met de familie Hallegraaf (in mijn eigen database als Hellegraaf) waarvan 12 leden als zilversmid werkzaam geweest zijn. Bijzonder in de expositie is een koperen insculpatieplaat, waar zilversmeden hum meesterteken in afsloegen. Ik dacht dat die platen veel groter waren.
Er is voor de gelegenheid een nieuw boek uitgekomen: "Deventer goud- en zilversmeden". Mooi boek, mag het Zilvermuseum aanschaffen, het is mij te duur.

 

Een insculpatieplaat en een bodebus. En wat hangt daar onderaan te bungelen, dat lijkt wel een Gulden Vlies, van zilver

 

 

Springer en Van Meegeren

Op de hogere verdiepingen meer over de geschiedenis van Deventer en schilderijen. Schilderij De Waag, van Cornelis Springer (deze is niet nageschilderd door mijn vader), en werken van de meestervervalser Han van Meegeren, die uit Deventer kwam.

 

Deventer heeft iets met fietsen: gewenst of ongewenst, in ieder geval gereguleerd, en de mooiste fietsenstalling die er is, onder de gietijzeren kap van de voormalige botermarkt.

Naar huis met een trommeltje Deventer koek. Natuurlijk van de uitvinders: Bussink Deventer Koek.

 

Kleurrijk Zutphen - Grand Tour deel 16

Zutphen 8 juli 2025

Zutphen is beslist een kleurrijke stad. Niet alles natuurlijk, de helft is baksteen, maar wat bij een andere stad nog een kleurincident genoemd kan worden lijkt in Zutphen welhaast de norm. Ja echt, dit is gewoon in Nederland.

 

In het centrum een klein vierkant dekseltje, meer een afwateringsputje, dat ik nooit eerder heb gezien. En hier liggen er tientallen bij elkaar op een groot plein. Het lijkt wel een Vasarely.
Optical Street Art.

Twee musea in één gebouw: Stedelijk Museum en Museum Henriette Polak

Museum Henriette Polak

In het Museum Henriette Polak, genoemd naar de oprichtster, een collectie schilder- en beeldhouwkunst.  

Er is een poging gedaan om ook werken te tonen die in depot zijn. Er staan enkele touchscreen tafels, waarmee je zelf, aan de hand van een thema, een wand kunstwerken kunt samenstellen die dan geprojecteerd worden. Beetje onscherp, en het is slechts een substituut maar een dappere poging.

In een lade liggen voorbeelden en materialen bij drie druktechnieken: houtsnede, litho en ets. Met uitleg. Leuk als aanloop naar de herkenningsdag volgende week. Kunstwerken in deze technieken hangen rondom aan de muur.

twee houtsnedes en een litho

lade met links steendruk, rechtsonder houtsnede, rechtsboven ets

Stedelijk Museum Zutphen

Het Stedelijk Museum vertelt de geschiedenis van de stad Zutphen. Elke zaal heeft enkele panelen met themateksten met langs de onderrand hele fraaie tekeningen ter illustratie van het verhaal. Ik vroeg aan een van de medewerksters van het museum of ze daar ook een strip van hadden gemaakt. Het leek me voor de hand liggen, het is al bijna een strip, ik moest er meteen aan denken, beeld en tekst is er al, het is een kwestie van anders opmaken. Ik zou het wel willen kopen als strip. Maar bij het museum hadden ze er nog nooit aan gedacht. Later werd ik er door dezelfde vrouw nog een keer op aangesproken, ze vroeg me bij die panelen nog eens precies uit te leggen hoe ik dat voor me zag, ze leek het heel serieus te nemen. Toen vroeg ze of ik het niet zelf wilde maken, maar dat leek me toch een brug te ver. Letterlijk te ver ook. Zou wel een leuke opdracht zijn.

 

 

 

Gilde-zilver en de Muntschat van Bronkhorst

 

Een kijkje in de werkplaats waar ze potscherven aan elkaar lijmen
Op de voorgrond een bidon met een kogelgat waar ze een potlood doorheen gestoken hebben
depot-humor?

 

Architectuur in de stad

On-Nederlandse ronde zinken daken, eerder Belgisch. Rechts de art-deco watertoren (1927)

 

 

 

Stadhuis, een moderne inpassing in een historische omgeving

Tunnel met lichtsculptuur van Herman Kuijer

En de pay-off voor vandaag:

 

Beelden aan Zee - Grand Tour deel 15

Beelden aan Zee

Maandag is mijn Koninklijke Bibliotheek dag geworden. Dat kan ik nu, maandag 7 juli, combineren met een bezoekje aan Beelden aan Zee dat vandaag voor het eerst ook op maandag open is.

Met het museum Beelden aan Zee heb ik een maquette verleden. Ik herinner me nog goed dat een ouder echtpaar bij ons atelier binnen kwam (1992/1993?) met het verhaal dat ze een museum gingen beginnen om onderdak te bieden aan hun eigen collectie. We hoorden het wat argwanend aan maar de plannen waren al in een vergevorderd stadium. Blijkbaar was er al een locatie, een vergunning, een bouwplan, een architect (Wim Quist). Wat ze nog nodig hadden was een maquette van de omgeving van het museum aan de boulevard van Scheveningen. Ze hadden een Amerikaanse kunstenaar opdracht gegeven om grote beelden te maken rondom het museum en hij had een volumemodel nodig om op te ontwerpen en op te maatvoeren.

Tom Otterness

De kunstenaar was Tom Otterness en hij kwam naar Nederland om te bespreken wat hij precies nodig had. Wij kenden hem niet maar na enig zoeken bleek hij bekendheid verkregen te hebben met het maken van metershoge bronzen teddyberen en andere vrij kinderachtige figuren. Het was vooral heel groot allemaal.

Tom Otterness leek een kruising tussen 'Like a Hurricane" Neil Young en een houthakker, inclusief geruit overhemd en een vreselijk knauwend Amerikaans plattelandsaccent. Maar wel heel sympathiek. Hij vond dat we maar een mooi beroep hadden, dat maquettes maken. Mooi knutselen en zo. Ik deed dat gesprek samen met een collega die de dingen niet altijd zo rooskleurig zag, en die begon over alle dagelijkse moeilijkheden, de deadlines, de discussies met architecten, en dat het altijd wel een struggle was om het voor elkaar te krijgen. Dat ontlokte bij Otterness de reactie "Oh yeaah, I can see, there's bloood on the flooooor." 

De maquette is er uiteindelijk wel gekomen maar het was een nogal aparte opdracht. Eerst het inmeten van het hele terrein aan de boulevard met zijn hoogteverschillen en dan een soort groot formaat bouwpakket maken dat in onderdelen in een houten kist moest passen om in het ruim van een vliegtuig te verzenden. Die kist heeft nog lange tijd in Amerika op een vliegveld gestaan omdat hij het land niet in mocht. Er zat namelijk geen kakkerlak-vrij verklaring bij. De arme verantwoordelijke secretaresse heeft nog lang kakkerlak grappen moeten aanhoren.

haringhapper en boulevard als bouwput

De boulevard voor het Museum Beelden aan Zee is een grote bouwput. Goede planning ook om in het toeristenseizoen de hele boulevard overhoop te gooien. De beelden van Tom Otterness komen een beetje in de verdrukking door hekwerken en bouwmaterialen. 
Het heeft de beeldhouwer bij zijn creaties niet ontbroken aan fantasie en humor. Hele grappige figuren allemaal die ontleend zouden zijn aan sprookjes. Hans en Grietje heb ik gevonden, in een kooitje, en een Pinokkio zonder neus. Sommige beelden zijn wel wat luguber, gekooid, geketend, met een strop om de nek aan een galg. Ik denk dat ze in de VS toch iets andere sprookjes hebben dan bij ons. Eye-catcher is de hele grote haringhapper waarbij de koning en koningin staan toe te kijken.

 

Binnen in het museum is Otterness ver te zoeken. Er zijn twee ansichtkaarten waar zijn naam niet eens op staat (wel de naam van de fotograaf) en een dienblad met een plaatje, ook zonder naamsvermelding. En dat is echt alles. Bij de beelden zelf staat zijn naam ook al niet. Eigenlijk kom je er nooit achter dat het zijn werk is.

Het leukste van het museum vond ik de ruimte met gipsen. Voorstudies van vaak bekende beelden in de openbare buitenruimte. Koninklijk huis gerelateerde beelden zijn voorzien van een oranje cijfertje. Meerdere Wilhelmina's, Willem van Oranje te paard, hoofden van Juliana en Beatrix. Over het geheel genomen kan Beelden aan Zee niet tippen aan Het Depot in Wageningen, en de bewering dat dit het enige museum in Nederland zou zijn dat in zijn geheel gewijd is aan beeldhouwwerken klopt echt niet.
Het museum zou ook een collectie penningen hebben maar daar is niets van te zien. Waarom niet? Het is niet zo dat er geen ruimte is want alles staat heel ruim en er zijn zat lege plekken. 

Ik denk wel dat het voor het museum een geslaagde eerste maandagmiddagopenstelling was want het was best druk.

's Morgens bij de KB een hoofdstuk in een wetenschappelijk Duits tijdschrift gescand over Duitsers die in de Eerste Wereldoorlog een belangrijk Belgisch dinosaurus-skelet wilden stelen als oorlogsbuit en overbrengen naar het oudheidkundig museum in Berlijn. Een bizar verhaal waar misschien wel een artikeltje in zit voor publicatie in De Groote Oorlog.

Grand Tour deel 14 - Den Helder

Lelijkste stad van Nederland ? 

Den Helder op woensdag 2 juli 2025

Den Helder is bijna synoniem aan Marine dus het marinemuseum en Fort Kijkduin staan vandaag op het programma. Maar eerst een beeld schetsen van de stad. Men zegt dat Den Helder de laatste jaren een face-lift heeft ondergaan om van het imago lelijkste stad van Nederland af te komen (persoonlijk vind ik Veenendaal het lelijkst en sluit ik mij aan bij Joop Visser's / Jaap Fisher's 'Het blijst van allemaal, word ik van Veenendaal'). En voor het predicaat saaiste stad eindigde Den Helder maar net achter Emmen. Voor de architectuur wordt de schuld gegeven aan de grote wederopbouwprojecten van na de Tweede Wereldoorlog. Den Helder noemt zich ook 'de meest gebombardeerde stad van Nederland', vandaar de eindeloze reeksen identieke woonblokken opgetrokken uit één en dezelfde soort baksteen en zonder ook maar de geringste verfraaiing. Bouwen was het devies, en snel een beetje.

Ik weet niet hoe het er vroeger uit zag maar ik denk dat met de face-lift gezinspeeld wordt op de vele nieuwe baksteen inbreiding locaties. Ze zijn dus bij baksteen als materiaal gebleven, dat hoort nu eenmaal bij deze stad, het zou raar zijn opeens iets heel anders te gaan doen. Wat mij betreft is het resultaat heel geslaagd. Grote variatie in baksteensoorten en -kleuren. Variatie ook in bouwhoogte en kaprichtingen. Veel verschillende geveldetailleringen, omkaderingen en bekroningen van natuursteen of beton. Elk pand individueel ontworpen en geen uit de la getrokken standaard oplossingen. Zo krijg je een stadsbeeld dat organisch over langere tijd lijkt te zijn ontstaan terwijl het in werkelijkheid vrijwel tegelijk is gebouwd. Ik heb alleen nog maar het centrum gezien maar in de buitenwijken schijnt ook veel goeds te gebeuren, terwijl ze nog maar op de helft zijn van alle plannen, dus dat belooft nog wat. Ze hebben ergens een flatgebouw met Gaudi-achtige gebogen vormen die helemaal uit een 3d printer zijn ontstaan. Dat heb ik nog niet gezien.

 

Voor zover ik weet is er nooit een kleurenroute gemaakt van Den Helder, maar als ik er zelf een zou moeten bedenken dat komt daar zeker de kleur geel in voor. De oudere wijken hebben een traditioneel beeld van donkergroen tot zwart voor de draaiende delen, maar op de nieuwere locaties wordt opvallend veel geel gebruikt. Variërend van citroengeel via okergeel tot bijna groen. Ik zou ook okergroen hier bij willen betrekken. Een bijzonder fraai voorbeeld is een nieuw pand in helder rode baksteen met kozijnen en deuren in twee kleuren olijfgroen. Bravo voor wie dit bedacht heeft.

voor mij een perfecte kleurcombinatie

Fort Kijkduin

Strikt genomen niet in Den Helder maar in Huisduinen, niet ver van vuurtoren Lange Jaap. Ik was jaren geleden al eens bij dit fort, met een excursie van de Stichting Menno van Coehoorn. Toen was het nog een ruïne (we konden de opbouw van de muren toen goed zien in de puinhoop) en er bestonden alleen nog maar plannen voor de restauratie en de bouw van een zeeaquarium. Dat is intussen al lang gerealiseerd en moest ik toch een keer gaan zien.
Museumkaart doen ze hier niet aan, kan niet vanwege het aquarium werd als reden opgegeven. Kluisjes en een garderobe zijn er ook niet. Het fort heeft twee routes, een museumroute en een aquariumroute. Het verhaal van het museum loopt van Napoleon tot einde Tweede Wereldoorlog. De Duitsers hebben een dikke plak beton bovenop het fort gestort om het bomvrij te maken. Voor die tijd bomvrij dan. De museumroute door het fort gaat ook een stukje buitenom. over de wallen om door een ondergronds tunneltje weer terug te komen in het fort. Afdalen via een wenteltrapje waar de wenteltrap in het KHA museum nog riant bij vergeleken is. 

 

Voor het aquarium alleen even om een hoekje gekeken, ik zag lage glazen bakken met blauw water waar dingen in rondbewogen.
Lunch in een van de gelegenheden dichtbij, vanaf een terras met uitzicht op zee met heen en weer varende vissersschepen, zwermen meeuwen in hun kielzog.
Van het fort met de bus terug naar station Den Helder. Ik was de enige passagier en de chauffeur was blij toch niet voor niets te rijden. 

Willemsoord

Willemsoord is een voormalig marinecomplex, gesticht door Willem I (vandaar de naam). Na een eerste mislukte herontwikkeling heeft de gemeente het teruggekocht en is op het uitgestrekte terrein nu van alles te vinden: horeca, theater, bioscoop, gedeeltelijk nog steeds in gebruik bij marine, haven met schepen, een droogdok, aan het ene uiteinde het marinemuseum en aan het andere eind een reddingsmuseum. 
Het marinemuseum is één van de vijf defensiemusea die in een stichting zijn ondergebracht waar ook het NMM in Soesterberg in zit. Voor de oprichting van die stichting moest ik een keer aan de vijf toenmalige museumdirecteuren uitleggen hoe ze moesten samenwerken in een wiki. Directeur van het marinemuseum was toen kapitein-luitenant ter zee voor speciale diensten Harry de Bles. Nou, de uitleg ging goed en ze zeiden braaf dat ze het begrepen maar ze hebben er natuurlijk nooit mee gewerkt. Idée fixe van mijn directeur.

 

Het Marinemuseum is zeer uitgebreid en heeft als hoofdgebouw een van de voormalige marinegebouwen, vervolgens twee bijgebouwen, twee schepen aan de kade waar je in kan (een ramschip en een mijnenveger), diverse wapentuigen her en der op het terrein. Meest spectaculair is ongetwijfeld de onderzeeboot. Bij binnenkomst zeiden ze meteen: als je van plan bent om alles te gaan zien, begin dan bij de onderzeeër. Het was toen nog geen 2 uur en het museum was open tot 5 uur dus dat geeft al aan hoeveel er te zien is.

 

Onderzeeboot TONIJN

Ik heb het later even opgezocht: het gevaarte is meer dan 78 meter lang en had een bemanning van 67 manschappen. Nederlands fabricaat gebouwd in 1966 en uit de vaart genomen in 1991 ligt het nu prominent op de kade van Willemsoord. 

 

volgepropt met apparatuur

Afscheid van Den Helder

opschrift in een urinoir

 

Intermezzo - deksels 1

Deksels in Arnhem

Deksels in Alkmaar

Deksels in Amsterdam

 

 

Deksels in Eindhoven

Deksels in Goes

 Deksels in Middelburg

 

Jo Koster in Museum Gouda - Grand Tour deel 13

Vrijdagmiddag 27-6-2025

Even snel heen en weer speciaal voor de tentoonstelling Jo Koster in Museum Gouda. Ik had de aankondigingsposters al heel lang zien hangen in het NS station van Gouda, maar ik vond ze een beetje eng. Wie was die vrouw met dat ene zwarte oog?

Nu weet ik het, Jo Koster had op latere leeftijd een oogaandoening gekregen en kon met één oog niet meer zien. Desondanks is ze door blijven werken tot haar dood. Ze heeft in veel verschillende stijlen gewerkt, probeerde eigenlijk alles uit wat om haar heen gebeurde. Reisde veel en had veel contact met tijdgenoten. Begrijp eigenlijk niet waarom ze zo onbekend gebleven is want ze maakte prachtige dingen.

 

Meteen ook even naar de nieuwe stukken keramiek geweest. Examenstukken van afgestudeerden van de keramiekopleiding in Gouda