Dagje Woerden - de stad, de architectuur, het museum, de vesting

Dagje Woerden woensdag 1 oktober 2025

Stadsmuseum

Leo Gestel is geboren in Woerden. Het Stadsmuseum had een kleine expositie met zijn werk, waaronder dit "Spakenburgse vrouwen". Hij werkte in veel verschillende stijlen dus het is moeilijk om alles mooi te vinden, maar dit vind ik wel een topstuk.

 

Defensie-eiland 

De eerste verdieping van het museum is ingericht met een tijdelijke tentoonstelling over de herontwikkeling van het "Defensie-eiland". Een lang, smal gebied dat voorheen gebruikt werd door defensie, voor opslag van goederen, een wasserij voor dekens en matrassen, depot retour goederen, tenten- en matrassenfabriek, schilderswerkplaats, enz.

Spulletjes die moeten herinneren aan het defensie verleden 

Het is nu een mooie nieuwe woonwijk geworden. In de expo een maquette en een afbeelding waarop te zien is welk architectenbureau verantwoordelijk is voor elk gebouw. Het stedenbouwkundig plan is van Karres en Brands. De meest toonaangevende nieuwbouw is ontworpen door Groosman en partners. Ik heb vroeger wel eens maquettes gemaakt voor Groosman, maar als ik die foto's terugzie dan is dat niet om aan te zien. Er is de laatste jaren gelukkig wel veel verbeterd op gebied van woningbouw.

En zo ziet Defensie-eiland er in het echt uit

 

 

Er is een mooi uitgevoerd boek gemaakt bij de tentoonstelling, over de herontwikkeling van Defensie-eiland. Met heel veel aandacht voor het defensie verleden en heel weinig aandacht voor de nieuwbouw. De voorkant doet anders vermoeden. Ik had het liever andersom gezien.

Kasteel 

Het kasteel van Woerden maakt deel uit van Defensie-eiland en is behouden gebleven. Het dateert uit de tijd van de oude vestingwerken. Het heeft nu een horeca functie voor evenementen en is een populaire trouwlocatie, zo ook vandaag voor een nogal exotisch bruidspaar.

 

Buitenkunst

Woerden heeft vrij veel kunst in de openbare ruimte. Een van de buitensingels is een ware beeldentuin, Het is de H.G. van Kempensingel. Henri Gijsbert van Kempen was burgemeester van Woerden, zijn oudere broer Frederik Hendrik van Kempen was burgemeester van Schoonhoven, en ze waren de zoons van Antonius Everdinus van Kempen, een van directeuren van de Koninklijke Nederlandse Fabriek van gouden en zilveren werken en lid van de Tweede Kamer. En zo houdt alles een beetje verband met elkaar.
Het terracottabeeld linksonder is het herindelingsmonument, en markeert de overgang van de gemeente Woerden van de provincie Zuid Holland naar de provincie Utrecht. Het beeld midden onder is een moderne voorstelling van een oude stadspoort...

 Architectuur

 

Woerden vesting 

De vesting is terug te zien in de grachten rondom het stadje en enkele gebouwen die vroeger tot de vesting hoorden, zoals het kasteel, het arsenaal en de kazerne, en die nu vooral een horeca functie hebben gekregen.

Putdeksels

Woerden heeft "themadeksels"

En dat was Woerden

Grand Tour deel 23 - Assen - Hollandse architectuur

Assen op dinsdag 29 juli 2025

Architectuurliefhebbers kunnen hun hart ophalen in Assen, aan Hollandse bouwstijlen van eind 19e en begin 20e eeuw. Straat na straat fraaie gevels, herenhuizen, villa's. De bevolking moet rijk geweest zijn of is dat misschien nog wel. Veel eclectische bouw, met profiellijsten boven de ramen met voorgevormd stucwerk. Ook aardig wat panden met art-nouveau decoraties. Baksteenarchitectuur van eerste helft 20e eeuw. Eigenlijk een hele staalkaart van wat Nederland heeft voortgebracht. En architectuur zien betekent lopen, veel lopen.

 

Assen heeft een Bommel en Tom Poes museum. Dat was een verrassing maar helaas was het gesloten. Anders was ik er zeker binnengegaan, ik was altijd liefhebber van die strip, trouwens van alles van Marten Toonder. Ik hoop dat het blijft bestaan, het Hans G. Kresse museum is ook al ter ziele. Echte oude Hollandse helden.

\

 

Het kroningsdeksel heeft in Assen een waardige plek gekregen, op het plein voor het Drostenhuis.
 

 

Drents Museum

In het Drents Museum heb ik veel mooie dingen gezien maar ik heb niets begrepen van de opzet en de bedoelingen van het museum. Niets begrepen van de routes, van de benamingen van zalen en tentoonstellingen (Labyrinthia wat bedoelen ze er mee?), niets begrepen van de plattegrond. Ik heb me ook gestoord aan de geluidsbanden met hoorspel-achtige scenes in elke ruimte. Storend hard en alles door elkaar. Het is allemaal een beetje ver doorgeslagen en dat gaat ten koste van de beleving. Ik kan gerust zeggen dat ik geen aangenaam bezoek heb gebracht. Ik zou er graag de bezem doorhalen en alle overbodige rommel de deur uit vegen. Een expositie hedendaagse figuratieve kunst was prachtig. De titel GenF, waar slaat dat op? Dat zou dan een toonaangevend museum zijn maar ik denk dat de verkeerde mensen daar bezig zijn. Aan de collectie ligt het niet.

 

Bartje

Wie Assen zegt, zegt Bartje, althans een halve eeuw geleden. Hoe het nu met Bartje gaat in Assen weet ik niet precies maar hij is niet helemaal vergeten. Een beeld van Bartje staat in het groenperkje bij het Drents Archief, het originele beeld zou binnen in het archief moeten staan, maar dat heb ik niet gecontroleerd. Het beeld is gemaakt door beeldhouwster Suze Berkhout. Bartje heeft al veel moeten doorstaan. Het beeld had een vaste standplaats in Assen tot het werd gestolen, later teruggevonden  in Groningen. Toen van zijn sokkel gestoten waardoor beide beentjes braken. Later zijn rechtszaken gevoerd over de vervaardiging en verkoop van kleine kopieën van het beeldje in souvenirwinkels. De rechten op vervaardiging waren door de beeldhouwster exclusief gegund aan de plateelbakkerij Schoonhoven, en alle kopieën kregen een rechtszaak aan de broek. In kranten werd regelmatig verslag gedaan van de "zaak Bartje". Er bestonden zelfs in de Filipijnen vervaardigde houtsnijwerk versies waarbij Bartje opeens een Aziatisch uiterlijk had gekregen en hij had ook geen klompjes meer maar een ander soort vierkantig schoeisel. Intussen, zoveel jaren later, zijn er talloze versies van Bartje die niet allemaal even goed lijken op het originele beeld. Er is zelfs een reuzen-Bartje van kunststof. En dat bronzen ding in de tuin bij het archief lijkt ook nergens op.

 

Voor wie echt helemaal niet weet wie Bartje is. Bartje was een Drents boerenjongetje dat niet voor bruine bonen wilde bidden. Het ventje was het geesteskind van schrijver Anne de Vries, later verfilmd tot televisieserie waar heel Nederland voor thuisbleef. In veel Nederlandse huiskamers stond een wit geglazuurd of een terracotta beeldje van Bartje. Bij ons thuis dus ook (waar is dat ding gebleven?). De beeldjes werden in opdracht vervaardigd door de plateelfabriek in Schoonhoven, de voormalige fabriek naast mijn huis die enkele jaren geleden omgebouwd is naar woningen en appartementen. Bij het leeghalen van de fabriek zijn alle gipsen mallen, duizenden en duizenden, in de container gegooid en afgevoerd. Ik heb zeker 40 van zulke volle containers weg zien gaan. Het museum in Gouda wilde ze niet hebben. Het was de hele geschiedenis van de fabriek die zo de containers in ging want ze hadden alles bewaard, stellingen vol. Waarschijnlijk is Bartje ook zo aan zijn einde gekomen.

 

Miniaturen en Otto Dix - Grand Tour deel 19 - Zwolle

Zwolle - 15 juli 2025 

Miniaturenmuseum 

Zwolle heeft een miniaturenmuseum. Geen portretminiaturen maar meer van het kaliber beschilderde rijstkorrels. Het was eerst heel grootschalig opgezet in Amsterdam, in de Beurs van Berlage, en het was één van de best gewaardeerde dingen om te doen in Amsterdam, maar toen kwam corona, moest het de deuren sluiten en de man die het had opgezet raakte al zijn geld kwijt. Nu zijn het twee kamertjes boven een cafetaria in Zwolle, Tony's Trattoria. Het cafetaria is van de zoon van de initiatiefnemer en pa mag de kamertjes gebruiken op voorwaarde dat hij helpt in de bediening van het cafetaria. Dat klinkt amateuristisch allemaal en dat doet geen recht aan wat er te zien is. Het is te hopen dat er een betere en meer permanente oplossing gevonden wordt. In de tussentijd kan je de twee kamertjes bezoeken in combinatie met een kopje koffie voor 10 euro.

De miniaturen zijn allemaal het werk van één Turkse kunstenaar; Hasan Kale. Bijnaam Microlangelo. Hij gebruikt alledaagse voorwerpjes om zijn microschilderijen op te maken, zoals een stukje kauwgum, een medicijnpilletje, luciferkoppen, spaghetti, luciferdoosje, theezakje, scheermesje, vlindervleugel, koffieboon, rijstkorrel, suikerklontje, enz. De onderwerpen zijn vaak Turks, zoals een gezicht op Istanbul en de Bosporus, maar er zijn ook miniatuurtjes van beroemde schilderijen of portretten van personen. Bij aanvang krijg je een loep mee om het beter te kunnen zien. Er schijnen ook nog werken te zijn die je alleen met een microscoop goed kan bekijken maar die zijn hier nu niet te zien.

Ik kon eigenlijk geen goede foto's maken. Ik heb het geprobeerd met camera en met telefoon, maar het meeste was onscherp. De werkjes zitten achter glas en dat hielp ook niet mee. In werkelijkheid ziet het er een stuk beter uit dan op de foto's.

Het schijnt dat veel miniatuurtjes schimmel vertonen. Nu heeft de kunstenaar toegezegd eind dit jaar naar Nederland te komen en ze allemaal "even" opnieuw te schilderen. Elke dag één. Hij doet dat in een live voorstelling in een zaaltje. Er staat dan een camera op hem gericht en publiek kan zijn kunsten volgen op een groot beeldscherm. Er zijn nu ook al filmpjes te zien op Instagram. Verbazingwekkend genoeg werkt hij zonder loep of bril. Er is ook een heel grappig filmpje waarbij een mier wegrent met een korreltje suiker waar de Turkse vlag op geschilderd is. De kleinste Turkse vlag ter wereld.

 

Wandelroutes? 

Ik dacht dat ik goed voorbereid op pad ging naar Zwolle. Ik had kaartjes van verschillende te volgen thema wandelroutes; historische gebouwen, naoorlogse architectuur, muurschilderingen (2 routes), kunstwerken in de openbare ruimte, kinderroutes, en nog meer. Maar ik kwam er totaal niet uit. Ik kon bijna niets vinden. Toen ik het idee kreeg dat ik alleen maar aan het zoeken was naar dingen die er misschien helemaal niet (meer) zijn, heb ik alle routes weggegooid en ben willekeurig de stad in gegaan zoals ik altijd doe.

Straat met Jugendstil panden (met Chalet-stijl elementen). Niet eens in een architectuur route opgenomen!

 

Zwolle moet wel het lelijkste stadhuis van heel Nederland hebben. Het lijkt wel zo'n Franse graansilo midden in een historisch centrum. De korrel van de stad, zoals stedenbouwkundigen dat noemen, is volledig genegeerd. In de jaren 90 was het pand alweer te klein en veel ambtenaren zijn toen verhuisd naar het gemeentekantoor aan het Lübeckplein. En laat dat nou net het lelijkste plein van Nederland zijn. Arme ambtenaren van de Gemeente Zwolle, jullie treffen het niet.

Enkele van de schilderingen in de stad. Er zouden er wel zo'n 35 moeten zijn zegt men. De linker nog niet meegerekend want dat is een plafond in het NS station.

 

 Otto Dix - De Fundatie

 

Museum De Fundatie heeft bij een veiling een schilderij verworven van Otto Dix. Ze hebben daarvoor 100.000 euro geboden (de vooraf geschatte waarde was 40.000). Ik vond het meteen een vreemd schilderij voor Otto Dix. De Fundatie noemt het zelf ook a-typisch. Gemaakt in 1915, dus midden in de Eerste Wereldoorlog maar nog voor dat Dix zelf naar het front ging. Het is een overgangsportret zou je kunnen zeggen. Dix had zich vrijwillig aangemeld voor het leger maar ging pas september 1915 zelf naar het front. Toen kreeg hij pas echt met de ellende van de loopgravenoorlog te maken en dat zorgde voor een ommezwaai in zijn werk. Hij ging sterk anti-militaristisch werk maken met uitbeeldingen van de gruwelen en de onmenselijkheid van de oorlog, figuren met mismaakte koppen, kaartspelende oorlogsinvaliden. Dit portret is daaraan voorafgaand, tijdens zijn opleiding bij de artillerie waarmee hij nooit aan het front geweest is. De verklaring bij het werk luidt dat het gaat om de instructeur van Dix, en dat hij het maakte in ruil voor drie dagen verlof. 

Ik zie het vooral als een karikatuur. Het gaat om een portret van een onderofficier met een rood aangelopen hoofd, van iemand die wel een borreltje lust. Het is Bruno Alexander Roscher, een Feldwebel (sergeant) in een Saksische eenheid. Er zijn een paar eigenaardigheden. De onderscheidingen lijken fantasie, het saksische groen van de lintjes klopt wel maar ze zijn op een onrealistische manier gevouwen, eigenlijk een onmogelijke manier. Het lijkt een zilveren en een bronzen exemplaar van hetzelfde dus twee klassen, die nooit tegelijk gedragen zouden worden. Met wat moeite zijn de letters FAR te ontdekken, wat kan staan voor Feldartillerie-Regiment. Dix heeft inderdaad een opleiding gehad bij de saksische Feldartillerieregimenten 48 en 12. Dix is na zijn artillerieopleiding overgeplaatst naar een machinegeweereenheid (MG-Zug 390) bij Reserve-Infanterie-Regiment 102 en is daarmee naar het front gegaan. FAR kan ook staan voor de Friedrich August medaille, dat monogram ziet er anders uit en bovendien heeft die medaille een geel lintje met twee smalle streepjes. Die medaille is van 1905, bestaat in brons en zilver, voor rangen tot en met Feldwebel. Saksische eenheden hebben in de Eerste Wereldoorlog helemaal geen eigen onderscheidingen gehad dus naar mijn mening zijn die twee medailles fantasie, door Dix zelf verzonnen misschien om die officier te paaien of gewoon voor de grap. Ook vreemd is het metalen voorwerpje aan het uiteinde van de aiguillette, het rode koord. Normaal hoort daar een langwerpige pen aan te hangen (of twee zelfs) maar hier lijkt het een miniatuur van een artilleriegranaat met twee geleidebanden. Weer een parodie eigenlijk op een onderscheiding. 
De schouderpassant komt wel goed overeen met een saksisch Feldartillerieregiment, namelijk een kroontje boven een monogram en daaronder een ontploffende granaat. Het monogram lijkt FAR te zijn wat hoort bij König Friedrich August III von Sachsen, in gebruik vanaf 1904 en daarna de hele oorlog.
Op de kraag, op een heel ongebruikelijke, onlogische plaats, zit een decoratieve knoop met een wapen. Een gekroond schild geflankeerd door twee leeuwen als schildhouders. Het wapenschild is diagonaal gedeeld. Het moet het wapen van Saksen voorstellen. Ik denk ook weer een vrije toevoeging die Dix zelf heeft bedacht.

Kortom een karikaturaal portret met hier en daar wat humoristische elementen. Als hij inderdaad die drie dagen verlof heeft gehad dan had de Feldwebel ook wel gevoel voor humor. Hij is in ieder geval afgebeeld met onderscheidingen die hij als onderofficier nooit zou hebben gekregen en dat zal hij wel leuk gevonden hebben.

De conservatoren van de Fundatie kunnen dat werk natuurlijk perfect in zijn historische context plaatsen, maar ik vraag me af of ze alle subtiliteiten herkennen die er in verstopt zitten. Als je niet beter weet dan denk je toch dat er realistische onderscheidingen geschilderd zijn die aan de drager ook werkelijk verleend zijn. Met meer kennis krijgt het werk een andere betekenis en past het ook beter in de chronologie van Dix's werken.

 

Gezicht op de stad vanuit het Fundatie-ei

 

Kleurrijk Zutphen - Grand Tour deel 16

Zutphen 8 juli 2025

Zutphen is beslist een kleurrijke stad. Niet alles natuurlijk, de helft is baksteen, maar wat bij een andere stad nog een kleurincident genoemd kan worden lijkt in Zutphen welhaast de norm. Ja echt, dit is gewoon in Nederland.

 

In het centrum een klein vierkant dekseltje, meer een afwateringsputje, dat ik nooit eerder heb gezien. En hier liggen er tientallen bij elkaar op een groot plein. Het lijkt wel een Vasarely.
Optical Street Art.

Twee musea in één gebouw: Stedelijk Museum en Museum Henriette Polak

Museum Henriette Polak

In het Museum Henriette Polak, genoemd naar de oprichtster, een collectie schilder- en beeldhouwkunst.  

Er is een poging gedaan om ook werken te tonen die in depot zijn. Er staan enkele touchscreen tafels, waarmee je zelf, aan de hand van een thema, een wand kunstwerken kunt samenstellen die dan geprojecteerd worden. Beetje onscherp, en het is slechts een substituut maar een dappere poging.

In een lade liggen voorbeelden en materialen bij drie druktechnieken: houtsnede, litho en ets. Met uitleg. Leuk als aanloop naar de herkenningsdag volgende week. Kunstwerken in deze technieken hangen rondom aan de muur.

twee houtsnedes en een litho

lade met links steendruk, rechtsonder houtsnede, rechtsboven ets

Stedelijk Museum Zutphen

Het Stedelijk Museum vertelt de geschiedenis van de stad Zutphen. Elke zaal heeft enkele panelen met themateksten met langs de onderrand hele fraaie tekeningen ter illustratie van het verhaal. Ik vroeg aan een van de medewerksters van het museum of ze daar ook een strip van hadden gemaakt. Het leek me voor de hand liggen, het is al bijna een strip, ik moest er meteen aan denken, beeld en tekst is er al, het is een kwestie van anders opmaken. Ik zou het wel willen kopen als strip. Maar bij het museum hadden ze er nog nooit aan gedacht. Later werd ik er door dezelfde vrouw nog een keer op aangesproken, ze vroeg me bij die panelen nog eens precies uit te leggen hoe ik dat voor me zag, ze leek het heel serieus te nemen. Toen vroeg ze of ik het niet zelf wilde maken, maar dat leek me toch een brug te ver. Letterlijk te ver ook. Zou wel een leuke opdracht zijn.

 

 

 

Gilde-zilver en de Muntschat van Bronkhorst

 

Een kijkje in de werkplaats waar ze potscherven aan elkaar lijmen
Op de voorgrond een bidon met een kogelgat waar ze een potlood doorheen gestoken hebben
depot-humor?

 

Architectuur in de stad

On-Nederlandse ronde zinken daken, eerder Belgisch. Rechts de art-deco watertoren (1927)

 

 

 

Stadhuis, een moderne inpassing in een historische omgeving

Tunnel met lichtsculptuur van Herman Kuijer

En de pay-off voor vandaag:

 

Beelden in Wageningen - Grand Tour deel 10

Wageningen kun je gerust overslaan. Er is niets. 

Maar er is één hele goede reden om wel naar Wageningen te gaan en dat is beeldengalerij Het Depot. Waarom is dit niet veel bekender? Omdat het in Wageningen is waarschijnlijk.

 

Een particuliere collectie, gratis toegankelijk, in een enorm gebouw van vier verdiepingen, nog twee bijbehorende villa's en een beeldentuin. Voeg daarbij een goed restaurant en een uitgebreide museumwinkel en je hebt Het Depot. In het restaurant komen zelfs mensen uit de omgeving lunchen die helemaal niet naar de beelden gaan.

Bij de beelden zijn geen bordjes met makers en beschrijvingen maar alleen een nummer. Dat nummer correspondeert met een beeldengids waarin alle informatie staat. Die kost dan 1 euro maar daar kun je eigenlijk niet van buiten want anders zit je aan het eind met veel vraagtekens.

Ik heb hier veel meer tijd doorgebracht dan ik vooraf verwacht had. Zelfs zoveel te zien dat ik vergeten ben naar de thematentoonstelling over gipsen te gaan. Dus ik moet binnenkort nog een keer terug. Wageningen heeft zelf geen treinstation maar er gaan heel regelmatig drie buslijnen tussen Ede en Wageningen, en dat is wel goed te doen.

Ik ben niet heel bekend met beeldhouwkunst in Nederland maar de beelden die hier te zien zijn lijken me van een hoog niveau. Soms vraag je je af hoe het gemaakt is, soms alleen mooi, soms griezelig, en heel vaak verrassend. Rode draad door de hele collectie is het menselijk lichaam. Bijzonder vond ik een kinetisch beeld van een lichaam opgebouwd uit fragmenten die steeds van elkaar af bewegen en dan weer samenkomen. Ik heb met bewondering naar het mechaniek aan de achterkant gekeken. Handige jongens die beeldhouwers.